Σάββατο, 19 Φεβρουαρίου 2011

Πως να διαλεξω ψυχοθεραπευτη? -4- (η τριτη δυναμη-υπαρξισμος)

Η τριτη δυναμη αποτελειται απο ολες εκεινες τις προσεγγισεις που δημιουργηθηκαν ως αντιδραση στα 'μηχανιστικα' μοντελα της ψυχαναλυσης και του συμπεριφορισμου.Αυτες οι προσεγγισεις ειναι υπαρξιστικες,πελατοκεντρικες/ανθρωπιστικες και η θεωρια γκεσταλτ.Σε αντιθεση με ολα τα αλλα  'πρακτικα' μοντελα,οι θεωριες αυτες βλεπουν τον ανθρωπο 'ολιστικα',δηλαδη δεν ασχολουνται μονο με τις ψυχικες διαταραχες,αλλα με καθε ανθρωπο που ενδιαφερεται να 'ψαχτει' και να αναθεωρησει τη ζωη του.Πιστευουν στην ατομικη ευθυνη,αλλα και τη δυνατοτητα για ωριμανση και θετικη αλλαγη.
                   Δεν εχουν γινει αρκετες ερευνες για την αποτελεσματικοτητα των θεωριων αυτων στην ψυχοπαθολογια(-αξονας 1 και 2-)αλλα γενικα δε θεωρουνται εξισου αποτελεσματικες σε αυτα τα θεματα οσο αλλες προσεγγισεις.Ισως γιατι δεν επικεντρωνονται στους μηχανισμους της παθολογιας,αλλα αντιμετωπιζουν συνολικα το ατομο και αποσκοπουν στο ευ ζειν,με μια φιλοσοφικη εννοια.Ετσι ειναι ιδανικες για ανθρωπους που χωρις να εχουν καποιο κλινικο συνδρομο νιωθουν οτι δεν ειναι ικανοποιημενοι απο την ζωη τους.
           ΥΠΑΡΞΙΣΜΟΣ
Ο υπαρξισμος εχει ως κεντρικο αξονα το νοημα της υπαρξης.Χωριζεται σε αθεο,και ενθεο η γενικα πνευματικο.Οι 2 τελευταιες θεωρησεις βρισκουν απωτερο νοημα στην σχεση με το θειο η το ολον ενω ο αθεος υπαρξισμος βρισκει απωτερο νοημα στη σχεση με τον αλλο.Η θεωρια αυτη εχει 5 θεματικες : 1)νοημα    2) απομονωση/συσχετιση     3)ελευθερια επιλογης/υπευθυνοτητα   4)συναισθημα/βιωμα  5)θνητοτητα/θανατος
Παρακατω λιγα λογια για καθε μια :
          1)νοημα : Υπαρχει διαμαχη για το αν οι ανθρωποι ειμαστε οντα που δημιουργηθηκαμε για ενα σκοπο(απωτερο νοημα) η αν δημιουργουμε εμεις το νοημα στις ζωες μας.Στη δευτερη περιπτωση,το απωτερο νοημα αποκτα ατομικη-σχετικη μορφη και παυει να ειναι ενα,απολυτο και ιδιο για ολους.Γενικα,οι υπαρξιστες θεωρουν οτι ισχυουν και οι δυο αποψεις,αν και οι αθεοι τεινουν να μην πιστευουν στο απολυτο νοημα,αφου θεωρουν τυχαια τη δημιουργια του κοσμου.Αντιθετα,θεωρουν κυριως οτι εμεις δημιουργουμε το νοημα στις ζωες μας,που βρισκεται κυριως στη σχεση με τους αλλους,ειτε ειναι ανθρωποι,(εραστες η φιλοι,η συγγενεις)ειτε και ζωα.Και αντιστοιχα,οι ενθεοι και οι πνευματικοι προτιμουν την εννοια του απολυτου νοηματος-που βρισκεται στη σχεση με το θειο για ολους,χωρις να παραγνωριζουν ομως την αξια των διαπροσωπικων σχεσεων.
Υπαρχουν συμφωνα με τη θεωρια αυτη,3 ειδη νοηματος.Το ψευτικο/απατηλο νοημα, το μεταβατικο νοημα και το απωτερο νοημα.
Το ψευτικο νοημα σχετιζεται με μη χρησιμες η αυτοκαταστροφικες η 'κενες' ασχολιες και αξιες: εμμονη με το χρημα,την εξουσια,το απερισκεπτο  σεξ , τα ναρκωτικα κτλ.
Το μεταβατικο νοημα ειναι πιο υγιες αλλα οχι αρκετο για μια ουσιωδη ζωη.Αφορα κυριως ατομικα  ενδιαφεροντα και κοινωνικη προσφορα(πχ εργασια),αλλα και τη σχεση με τον εαυτο μας και τις επιθυμιες μας.
Το απωτερο νοημα,οπως ειπαμε,αφορα τη σχεση μας με Τον Αλλο,ειτε ειναι ο θεος,ειτε μια θεοποιημενη εννοια της φυσης,ειτε ενα αλλο ατομο η ζωο.Μεσα απο αυτη τη σχεση το ατομο,που θεωρειται απο τη φυση του συσχετιστικο ον,η ον κοινωνικο που ελεγε κι ο Αριστοτελης,ολοκληρωνεται.Μεσω αυτης της σχεσης ειναι σε θεση να αντιμετωπισει καλυτερα τα μεγαλα ζητηματα της υπαρξης(τις αλλες 4 θεματικες).Ενδιαφερουσα ειναι η εννοια της αναμ καρα.Σημαινει αυτο που οι ελληνες λεμε 'αδελφη ψυχη' και περιγραφει την ιδανικη σχεση μεταξυ δυο ατομων,χωρις να προυποθετει τον ερωτα.Αρα περικλειει και την φιλια και καθε αλλη σχεση αγαπης.Και αυτο μας φερνει στην δευτερη θεματικη : 
         2)απομονωση : Ειναι ενας περιορισμος της ανθρωπινης φυσης.Οσο κι αν αγαπαμε καποιον,οσο κι καλα αν συνδεομαστε,παραμενουμε ξεχωρα οντα και αυτο παντα συνεπαγεται ενα μικρο αισθημα απομονωσης(υπαρξιστικη  απομονωση).Αυτο δεν ειναι απαραιτητα κακο βεβαια.Αν το αποδεχθουμε,θα ωριμασουμε και θα βιωσουμε πιο ουσιαστικα τις σχεσεις μας.Πιο συνηθισμενη ειναι η διαπροσωπικη απομονωση.Αφορα οχι τοσο τον αριθμο,αλλα την ποιοτητα των σχεσεων μας με τους αλλους.Οι περισσοτεροι ανθρωποι σημερα δειχνουν μονο ενα κομματι του εαυτου τους στους αλλους,οχι μονο απο ευγενεια η κοινωνικη  αβροτητα,αλλα απο φοβο απορριψης,Ετσι δε δινονται ολοκληρωτικα στις σχεσεις τους,και η μοναξια ειναι το τιμημα που πληρωνουν.Καποιοι το κανουν αυτο σε ολους τους τομεις της ζωης-φοβουνται να επενδυσουν σε κατι,ειτε ειναι δουλεια ειτε ανθρωπος, και να ζησουν ουσιαστικα,γιατι φοβουνται οτι ενδεχεται αυτο το αντικειμενο η ατομο κτλ να χαθει και να πληγωθουν.Αυτη η σταση ζωης προκαλειται απο υπερβολικη φυγοπονια.Αλλοι σκεφτονται οτι αν δε ζησουν ουσιαστικα,δε θα πεθανουν.Λες και δηλαδη μπορουν να κανουν συμβολαιο με το συμπαν η το θανατο.Τελος,υπαρχει και η ενδο-προσωπικη απομονωση,η παραγνωριση τμηματων του εαυτου μας και προσωπικων επιθυμιων.
Η υπαρξιστικη θεωρια υποστηριζει οτι μονο αν δοθουμε ολοκληρωτικα στις σχεσεις μας και αποκτησουμε αυτογνωσια θα ειμαστε ικανοποιημενοι και θα βρουμε νοημα.Εδω 'ερχεται' και η αναμ καρα,αλλα και η ειλικρινεια προς τον εαυτο μας.Το τελευταιο σχετιζεται και με την επομενη θεματικη,
        3)Ελευθερη βουληση/υπεθυνοτητα : Στον υπαρξισμο ειναι κεντρικη ιδεα η ελευθερια επιλογης,καθως και η ευθυνη που αυτη φερει.Δεν παραγνωριζονται και οι εξωτερικες δυναμεις που επηρρεαζουν το ατομο.Αλλα δινεται σημασια στην ικανοτητα του καθενος να σκεφτεται και να αποφασιζει για τον εαυτο του.Βεβαια,πολλοι ανθρωποι αποφευγουν την ευθυνη με την ταυτιση με εξωτερικες ηθικες οντοτητες-οικογενεια,θρησκεια κτλ.Αυτο δεν ειναι κακο,αλλα γινεται φαυλο οταν το ατομο ακολουθει τυφλα αυτες τις μορφες εξουσιας,παραδιδοντας την ελευθερη βουληση του και γλυτωνοντας ετσι το 'φορτιο' της ευθυνης.
      4)Συναισθημα/βιωμα : αφορα την 'αποδοχη' των δυσαρεστων οσο και των ευχαριστων συναισθηματων.Τονιζεται η ουσιαστικη βιωματικη εμπειρια της καθημερινοτητας και η μη αποφυγη η καταπιεση του αγχους η αλλων αρνητικων συναισθηματων.Στην υπαρξιστικη θεωρια,ακομα και αυτα τα συναισθηματα εχουν θεση και σκοπο,δεν  ειναι 'αφυσικα' και παραταιρα.Ειναι ευκαιρια για αναστοχασμο και ωριμανση-μεσα απο την επεξεργασια των βιωματων αυτων και τον διαλογο με τον εαυτο.
        5)θνητοτητα : Ειναι ενα  βασικο θεμα του υπαρξισμου.Ο υπαρξισμος θεωρει οτι για να ζησει καποιος ουσιαστικα,πρεπει να αποδεχθει το αναποδραστο του θανατου.Πολλοι ανθρωποι αποφευγουν την πραγματικοτητα αυτη,με το να αποφευγουν γενικα το θανατο και οτι σχετιζεται με αυτον : γιατρους,νοσοκομεια,αρρωστους/ετοιμοθανατους,νεκροταφεια κτλ.Αλλοι αποζητουν μια συμβολικη αθανασια,κανοντας κατι σπουδαιο.Ο υπαρξισμος πιστευει στην εξοικειωση και την αποδοχη του θανατου,που μπορει να λειτουργησει και ως κινητρο για μια πιο ουσιαστικη ζωη.
     Κατα τη θεραπεια,δινεται μεγαλη βαση στη σχεση θεραπευτη-θεραπευομενου οπου ο πρωτος προσεγγιζει τον δευτερο και μαζι  αντιμετωπιζουν τις 5 αυτες θεματικες,ωστε το ατομο να μπορεσει να ζησει πιο ολοκληρωμενα.
                              Γραφοντας ολα αυτα,καταλαβαινω πως ακρωτηριαζω τις θεωριες της τριτης δυναμης,και αυτο θα συνεχιστει και στα αλλα ποστ με αυτο το θεμα.Θα χρειαστει μερικα ποστ για να ολοκληρωσω το 'κεφαλαιο' των ανθρωπιστικων σχολων.Αυτο οφειλεται στην πολυπλοκοτητα και την ποικιλομορφια της καθε προσεγγισης.Η τριτη δυναμη γενικα θολωνει τα νερα αναμεσα στη φιλοσοφια και την ψυχολογια,πραγμα που οδηγει καποιους να την κρινουν ως μη επιστημονικη.Σε αντιθεση με τα ψυχοδυναμικα και τα γνωσιακα-συμπεριφορικα μοντελα, οι υπαρξιστικες-ανθρωπιστικες θεωριες ειναι ιδιαιτερα φιλοσοφημενες και φαινομενολογικες,δινουν δηλαδη βαση στο βιωμα και την υποκειμενικοτητα του πελατη,εστω κι αν ειναι στρεβλο.Οχι οτι δεν παρεμβαινουν για να το διορθωσουν βεβαια.Δινεται βαση στην 'τεχνη' της θεραπειας μεσω της σχεσης θεραπευτη-πελατη,σε βαρος καποιες φορες της αυστηρης επιστημονικοτητας.Ακομα,τα ορια της καθε θεωριας ειναι θολα,και ετσι μιλαμε  οχι πχ. για υπαρξισμο,αλλα για υπαρξιστικες θεωριες.Οπως και η συγρονη ψυχοδυναμικη προσεγγιση,ετσι και οι θεωριες της τριτης δυναμης εχουν πολλα παρακλαδια,πραγμα που συχνα δημιουργει συγχυση .Παραμενουν ομως γοητευτικες εννοιολογικες κατασκευες-και χρησιμες,αναλογα με τις αναγκες του καθε πελατη.

2 σχόλια:

  1. Πολύ ενδιαφέροντα τα όσα γράφεις! Το ότι δεν αφήνω σχόλια σεν σημαίνει ότι δεν σε διαβάζω. Απλά οι γνώσεις μου επί του θέματος είναι πολύ λίγες, οπότε περιορίζομαι μόνο στο να σε διαβάζω (και να μαθαίνω)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. ευχαριστω!οπως λεει κι η επικεφαλιδα,τα οποια σχολια ειναι καλοδεχουμενα!-κι εγω σε διαβαζω παρεπιπτοντως,αλλα οταν δεν εχω κατι να προσθεσω δε σχολιαζω ουτε εγω

    ΑπάντησηΔιαγραφή