Δευτέρα, 7 Μαΐου 2012

Γνωστικα σχηματα-δυσλειτουργικοι τροποι διαχειρισης

Λοιπον,σε παλιοτερο ποστ ειχαμε πει για τα γνωσιακα σχηματα και τις κοινωνικες προεκτασεις τους-καλυτερα,πως επηρρεαζουν την ανθρωπινη σκεψη σε θεματα που αναφερονται στον εξωτερικο ,τον κοινωνικο κοσμο.
Το κομματι που θελω να αναλυσω λιγο σημερα ειναι το πως αυτα δημιουργουνται και πως το ατομο τα διαχειριζεται.
Ειπαμε ηδη οτι σχετιζονται με μνημες,κυριως κοινωνικες και κυριως με κοντινα μας προσωπα οταν μιλαμε για τα πρωτα χρονια της ζωης μας.
Παραδειγματος χαριν ενα παιδι που δεχεται κριτικη και στερηση στοργης στα πρωτα χρονια της ζωης του οποτε κανει λαθη,'μαθαινει' οτι για να το αγαπουν οι αλλοι πρεπει να ειναι τελειο και οτι τα λαθη ειναι απαραδεκτα(σε αντιθεση με την αποψη που λεει οτι ειναι φυσικο κομματι της μαθησης).Το παιδι αυτο λοιπον αναπτυσσει το σχημα που λεει τα παραπανω.Για συντομια ονομαζεται και σχημα ακαμπτων/υπερβολικων προσδοκιων/απαιτησεων.
                Το σχημα αυτο πιστευω οτι προκαλει τη δογματικη/φασιστικη/ακαμπτη σκεψη>οτι δεν ειναι σωστο(συμφωνα με τα δικα μου πιστευω) ειναι λαθος κι απαραδεκτο,κι δεν πρεπει να υπαρχει...Καταλαβαινετε πως αυτο μπορει να εφαρμοσθει στην κοινωνια,και πως ηδη εχει εφαρμοσθει ως ιδεολογια απο τον φυρερ καποτε.
                          Αν αυτη η κριτικη αφορα το ιδιο ως ατομο(εισαι κακος) αντι της συμπεριφορας του(αυτη που εκανες ηταν κακο), μπορει ευκολα να σχηματισει αυτη την εικονα για τον εαυτο του,αφου αυτο του λενε πολλες πληροφοριες που ερχονται απο τον εξω κοσμο.Το σχημα αυτο στη θεραπεια σχηματων λεγεται σχημα μειονεξιας.
                            Ακομα κι αν υπαρχουν αμυνες που κανουν το ατομο να προσπαθει να ακυρωσει τις αρνητικες για το ιδιο πληροφοριες(γνωστικη προκαταληψη>γνωστικη ακυρωση/ψυχολογιοποιηση),ειναι δυνατον να καμφθουν,οταν το ατομο πλυμμηριζεται απο τετοιες πληροφοριες,και καταληγει να τις 'απορροφα' ειτε συνειδητα ειτε οχι.
Απο κει και περα,τι μπορει να κανει για να κρατησει μια ισσοροπια χωρις να νιωθει μειονεκτικο συνεχεια?
Εξαρταται απο το ατομο και το πως εχει συνηθισει να διαχειριζεται τις καταστασεις.
Τα αγορια με τετοιο σχημα,νιωθοντας την αναγκη να φαινονται δυνατα(ανδρικα στερεοτυπα) μπορει να προσπαθησουν να το απωθησουν και να φερονται ως ανωτεροι των αλλων,χρησιμοποιωντας ως μεσο τη σωματικη δυναμη,η την οικονομικη η την πολιτικη κτλ.(ναρκισσιστικο σχημα 'ειμαι ανωτερος' ως αμυνα>υπεραναπληρωση)
Τα κοριτσια ειναι πιο πιθανο να γινουν ηττοπαθη κι εξαρτωμενα αφου η κοινωνια 'τους επιτρεπει' να ειναι υποχωρητικες,περιμενοντας καποιον να τις σωσει και να τις πληρωσει(σχημα εξαρτησης'ειμαι ανικανη,αρα χρειαζομαι τους αλλους για να επιβιωσω').Αυτη η μορφη διαχειρισης του σχηματος  λεγεται παραδοση στο σχημα,αφου το ατομο δρα ωσαν το σχημα να ισχυει,να αληθευει.Η υπεραναπληρωση ειναι μια δυσλειτουργικη προσπαθεια του ατομου να ξεπερασει το σχημα αρνουμενο την υπαρξη του και υιοθετωντας μια αντιθετη σταση με τροπο τεχνητο σχεδον,σαν μια μασκα πχ υπεροψιας που κρυβει απο πισω ανασφαλεια.
                Αν οι γυναικες υπεραναπληρωσουν,ειναι πιο πιθανο να το κανουν χρησιμοποιωντας την εξωτερικη εμφανιση ως μεσο αλλα σπανια θα δωσουν σημασια στους μυες τους-πιο πιθανο θα δωσουν εμφαση στο μεικ απ κι το μοδατο ντυσιμο.Αυτο βεβαια μπορει να αλλαξει με τα χρονια καθως αφορα και προτυπα εμφυλης συμπεριφορας,τα οποια αλλαζουν.
             Ενας τριτος τροπος διαχειρισης ειναι η αποφυγη καταστασεων που 'υπενθυμιζουν' στο ατομο το σχημα.Ενα ατομο που νιωθει οτι ειναι χαζο μπορει να αποφευγει τα τεστ η το σχολειο γενικα,καθως αυτο μπορει να ενεργοποιει την πεποιθηση του οτι ειναι χαζο.
Η σε μια αλλη περιπτωση μπορει να μην προσπαθει αρκετα εν οψει ενος τεστ,αυνειδητα επιβεβαιωνοντας το σχημα του,οτι δηλαδη ειναι χαζο(παραδοση στο σχημα-γνωστο κι ως αυτοεκπληρουμενη προφητεια).
Γιατι ομως καποιος να το κανει αυτο?
Συνηθως γιατι 'ετσι εχει συνηθησει'.
ενα παραδειγμα που εχω ξανα αναφερει-
            >>Ενα παραδειγμα ειναι το φαινομενο της ιδρυματοποιησης.Ενας γερος που ειχε περασει καποιες δεκαετιες στη φυλακη,μολις αποφυλακιστηκε μπηκε σε ενα βενζιναδικο κι εκλεψε με την απειλη ψευτικου οπλου,ενα κουτι τσιγαρα.

Γιατι ομως το εκανε αυτο?Γιατι μεσα στη φυλακη ειχε συνηθησει.'Ηξερε τι του γινοταν'.Ηξερε πως θα κυλαγε η μερα του,δεν ειχε να ανησυχει για λογαριασμους η δουλεια,η φλερτ η γαμο.Μετα απο τοσα χρομνια ειχε ξεχασει πως να ζει εξω απο τη φυλακη.Η σκεψη οτι θα επρεπε να παρει τη ζωη του στα χερια του τον τρομαζε-ηταν μια απροβλεπτη κατασταση.
Οι ανθρωποι προτιμουμε τον οικειο πονο απο το αγνωστο,γιατι εχουμε αναπτυξει αμυνες που αντιμετωπιζουν το πρωτο ενω το δευτερο φανταζει πιο τρομακτικο,ακομα κι αν υπαρχει ελπιδα βελτιωσης μεσα απο το νεο μονοπατι,γιατι νιωθουμε ανημποροι να το διαχειριστουμε.

Οι ανθρωποι συχνα ασυνειδητα 'ελκονται' απο καταστασεις που νιωθουν ως 'οικειες'
ακομα κι αν ειναι νοσηρες,γιατι καθε τι αγνωστο ειναι φορτισμενο αρνητικα ,εχει συννημενο το νοημα του ξενου,του ριψοκινδυνου.
Αντιθετα,καθε τι γνωστο,ακομα κι αρνητικο εχει συσχετισθει με αισθηματα 'οικειοτητας','προβλεψιμοτητας',κι 'ελεγχου'>'ασφαλειας' οποτε καταλαβαινουμε γιατι τα ατομα επιλεγουν λιμναζουσες φυλακες απο την προκληση -και το ρισκο-της καινοτομιας.

Παραθετω ενα ψυχογραφικο ποιημα του καβαφη,που εκφραζει πολυ καλα τις παραπανω εννοιες :
                       ΤΑ ΠΑΡΑΘΥΡΑ
>Σ’ αυτές τες σκοτεινές κάμαρες, που περνώ
μέρες βαρυές, επάνω κάτω τριγυρνώ
για  νάβρω τα παράθυρα.— Όταν ανοίξει
ένα παράθυρο θάναι παρηγορία.—
Μα τα παράθυρα δεν βρίσκονται, ή δεν μπορώ
να τάβρω. Και καλλίτερα ίσως να μην τα βρω.
Ίσως το φως θάναι μια νέα τυραννία.
Ποιος ξέρει τι καινούρια πράγματα θα δείξει
.




Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου